Publicystyka

  1. Jak powstają światy fantasy: proces tworzenia uniwersów

    Marzec 27, 2025, Anna Kowalewska

    mapper-nvm-post-770-2025-03-27_14-33-23_67e561b3c88c6.jpg

    Wyobraź sobie miejsce, gdzie smoki przemierzają nieboskłon, magowie władają potężnymi mocami, a starożytne przepowiednie kształtują losy całych cywilizacji. Światy fantasy fascynują nas od pokoleń, zabierając w podróże do miejsc istniejących tylko w wyobraźni ich twórców. Ale jak właściwie powstają te złożone uniwersa? Co sprawia, że wierzymy w istnienie Śródziemia, Westeros czy Kontynentu z Wiedźmina? Podążmy śladem kreatorów fantastycznych światów i odkryjmy sekrety ich warsztatu.

    Czytaj więcej …

  2. Historia i ewolucja smoków w literaturze fantasy

    Marzec 21, 2025, Anna Kowalewska

    mapper-nvm-post-768-2025-03-21_11-50-16_67dd5278cfc66.jpg

    Smoki, odwieczne symbole w ludzkiej wyobraźni, przeszły fascynującą ewolucję od mitologicznych strażników po złożonych bohaterów współczesnej fantastyki. Oto kluczowe wnioski z analizy dostępnych źródeł:

    1. Mitologiczne korzenie

    W mitologii greckiej smoki pełniły rolę strażników (jak Ladon strzegący złotego runa), podczas gdy w tradycji chińskiej symbolizowały mądrość, władzę nad żywiołami i cykliczność natury. W Biblii utożsamiano je ze złem (Lewiatan, wąż z Raju), co wpłynęło na chrześcijańskie postrzeganie tych stworzeń jako wcielenia szatana.

    2. Pierwsze ślady w literaturze fantasy

    Choć motyw smoka pojawiał się już w średniowiecznych legendach arturiańskich, przełomem stały się:

    • J.R.R. Tolkien – Smaug z Hobbita (1937) jako archetyp chciwego, inteligentnego antagonisty
    • C.S. Lewis – smoczyca w Podróży „Wędrowca do Świtu” (1952) będąca narzędziem moralnej przemiany bohatera
    • Ursula K. Le Guin – smoki z Ziemiomorza (1968) jako starsza rasa o kosmicznej mądrości

    3. Autorzy-rewolucjoniści

    Autor Innowacja Przykład dzieła
    J.R.R. Tolkien Inteligencja + psychologia Smaug (Hobbit)
    Anne McCaffrey Symbioza smoka i jeźdźca Jeźdźcy smoków z Pern
    George R.R. Martin Smoki jako broń polityczna Daenerys Targaryen

    4. Dyferencjacja kulturowa

    Smok europejski vs azjatycki

    Cecha Europa Azja
    Symbolika Zło, chaos Mądrość, żywioły
    Anatomia Skrzydła, ogień Wężowate ciało, brak skrzydeł
    Relacje z ludźmi Konflikt Harmonia
    Przedstawienia Św. Jerzy vs smoka Taniec smoka w festiwalach

    5. Ewolucja ról fabularnych

    Antagoniści: klasyczne ujęcie (Smaug, Smoczyca z Narni)
    Sojusznicy: Szczerbaty z Jak wytresować smoka (2003-2019), Saphira z Eragona (2002)
    Symbole: U Le Guin – ucieleśnienie równowagi między magią a naturą, u Martina – metafora władzy i jej kosztów

    6. Wpływ na gatunek fantasy

    Smoki stały się:

    • Mechanizmem worldbuildingu (np. magia zanika wraz z ich wymarciem w Pieśni Lodu i Ognia)
    • Testem dla bohaterów (walka ze smokiem jako inicjacja)
    • Medium eksploracji etyki (problem władzy nad nadnaturalną siłą)

    7. Analiza wybranych serii

    • „Pieśń Lodu i Ognia”: 21 smoków podczas Tańca ze Smokami, ich wymarcie powiązane z nadejściem Zimy
    • „Eragon”: Prototyp więzi jeźdźca ze smokiem, krytykowany za uproszczenia (np. brak ognistego oddechu u młodych osobników)
    • „Ziemiomorze”: Smoki jako strażnicy równowagi między światami, komunikujący się poezją

    8. Współczesne reinterpretacje

    • Posthumanistyczne: Smoki jako gatunek zagrożony (ekologiczne alegorie)
    • Politologiczne: U Martina – broń masowego rażenia w mikroskali
    • Psychologiczne: W Smoczym geniuszu (2020) – smoki jako metafora traumy

    9. Adaptacje vs literatura

    Medium Tendencje Przykład
    Filmy Anthropomorfizacja Szczerbaty (HTTYD)
    Gry Mechanika rozwoju postaci Skyrim, The Witcher 3
    Seriale Wizualna monumentalność Dom Smoka (2022)

    10. Kultura masowa

    Smoki stały się:

    • Ikonami popkultury: Logo studia Metro-Goldwyn-Mayer, marki energii
    • Atrakcją turystyczną: Festiwale smoczych łodzi w Azji, replika Smauga w Nowej Zelandii
    • Narzędziem edukacyjnym: Wykorzystanie wizerunku w kampaniach ekologicznych („Ocalcie smoki mórz” – ochrona rekinów)

    Przemiana smoków z mitologicznych potworów w wielowymiarowe byty odzwierciedla ewolucję całego gatunku fantasy – od prostych opowieści do narracji badających złożoność władzy, etyki i relacji międzygatunkowych. Ich trwała obecność w kulturze potwierdza uniwersalność archetypu, który wciąż znajduje nowe interpretacje.

  3. Science Fiction

    Styczeń 30, 2018, Rozalia

    kosmosScience Fiction od pewnego czasu wdziera się do naszego życia rzec by można nieubłaganie. Widzimy to w głównej mierze na przykładzie gier, ale również filmów i seriali. Wielką popularnością również cieszy się literatura z tego gatunku. Czym dokładnie jest science fiction? Oto co udało się nam znaleźć na ten temat. Czytaj więcej …

  4. Trzy prawa robotyki

    Lipiec 31, 2015, Rozalia

    robotCo by było gdyby inteligentny, samodzielnie myślący robot doszedł do wniosku, że ludzkość to największa choroba Ziemi i należy ją zwalczyć wszelkimi możliwymi metodami, by uratować błękitną planetę? Co by było, gdyby sztuczna inteligencja obróciła się przeciwko ludziom? Te pytania stanowiły pomysły do wielu scenariuszy filmowych, książek i komiksów z zakresu fantastyki. Wielu znanych i cenionych autorów książek sci-fi czy fantastycznych podnoszą ten wątek. Czytaj więcej …

  5. Jacek Piekara – „Ja, inkwizytor. Dotyk zła”

    Lipiec 24, 2012, Marek Makowski

    jacek_piekara-_ja_inkwizytor_dotyk_zlaJa, inkwizytor. Dotyk zła” Jacka Piekary to kolejny tom opowiadający o przygodach Modimera Madderdina – inkwizytora, który wiernie służy Świętemu Officium. W omawianym tu tomie, bohater Piekary osiąga już wiek dojrzały. Nareszcie staje się pełnoprawnym inkwizytorem i człowiekiem nieco bardziej stabilnym emocjonalnie. Należy wyraźnie zaznaczyć, że w żadnym wypadku nie wpływa to negatywnie na literacką atrakcyjność jego przygód.

    Zasadniczą cechą twórczości Piekary, która bez wątpienia przysporzyła mu ogromnej popularności, zwłaszcza wśród młodszych czytelników, jest niepowtarzalny styl autora. U Piekary nie znajdziemy bowiem, ani pseudointelektualnych wywodów, ani dywagacji na temat ludzkiej moralności, nie znajdziemy również filozofii (w poważnym rozumieniu tego słowa). Autor z powodzeniem rezygnuje także z jakichkolwiek zabiegów służących mitologizacji lub mityzacji swoich bohaterów.

    Czytaj więcej …